Di sản kiến trúc tháp Poklong Garai

Cách thành phố Phan Rang khoảng 9km về hướng Tây Bắc, cụm tháp Po Klong Garai tọa lạc trên đồi Trầu (phường Đô Vinh) là một trong những quần thể tháp Chăm hùng vĩ và nguyên vẹn nhất dọc dải miền Trung, và là biểu tượng tiêu biểu của văn hóa Chăm.

Quần thể ban đầu gồm 6 tháp, nay chỉ còn 3 tháp nguyên vẹn: tháp chính (Kalan, cao khoảng 21m), tháp lửa (cao khoảng 9m) và tháp cổng (cao khoảng 8,5m). Tháp được xây dựng vào thế kỷ XIII để thờ vua Po Klong Garai (1151–1205), người có công lớn dẫn thủy nhập điền cho tiểu quốc Panduranga — hệ thống đập Nha Trinh và kênh đào ông xây dựng vẫn được sử dụng cho đến ngày nay.

Về kiến trúc, tháp chính có mặt bằng hình vuông, cạnh gần 10m, với một cửa chính hướng Đông và ba cửa giả. Cửa vào Kalan chính khắc phù điêu thần Shiva đang múa; phần đế xây bằng gạch, phần thân trơn không trang trí hoa văn dây leo như phong cách Mỹ Sơn, và phần đỉnh chia ba tầng với phù điêu chim thần Garuda ở bốn hướng.

Đây là một trong những ngôi tháp Chăm "sống" — mỗi năm người Chăm tổ chức ba lễ lớn tại đây: Lễ Mở cửa tháp, Lễ Katê (thờ thần Cha, vào cuối tháng 10) và Lễ Cambun (thờ thần Mẹ). Trong những ngày này, cửa tháp mở để đón người dân đến hành lễ, cầu mong mùa màng bội thu và cuộc sống bình an. Năm 1979, cụm tháp được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.