Huyền thoại tháp Porome

Tháp Po Rome là ngôi tháp có niên đại gần nhất trong hệ thống tháp Chăm dọc dải miền Trung, tọa lạc tại làng Chăm Hậu Sanh. Tháp được xây dựng để thờ vua Po Rome — tên thật là Jakathaot — người trị vì vương quốc Champa trong gần 30 năm đầy biến động (1627–1651). Ông được người Chăm tôn làm thần linh nhờ những công lao to lớn: dung hòa mâu thuẫn giữa cộng đồng Chăm Bà La Môn và Chăm Hồi giáo, xây dựng các công trình thủy lợi như đập Ca Tiêu, đập Chavin, đập Maren, và giữ mối bang giao tốt đẹp với các nước láng giềng.

Tháp được xây theo hệ thống tương tự tháp Po Klong Garai, ban đầu gồm tháp chính, tháp cổng và tháp lửa; nay chỉ còn lại tháp chính, mặt bằng hình vuông, cao khoảng 8m. Bên trong tháp thờ vua và hoàng hậu người Êđê cùng hai tượng bò thần; các hốc giả khắc hình các vị thần ngồi chắp tay cầu nguyện. Bên cạnh tháp còn có một ngôi miếu nhỏ được cho là thờ hoàng hậu người Chăm Bàni.

Đợt khai quật khảo cổ năm 2010 đã phát hiện nhiều phiến đá có khắc hoa văn cùng dấu tích một ngôi mộ (ghur) được cho là của người vợ Bàni của nhà vua, cho thấy phần nào sự chuyển biến trong tôn giáo và tổ chức xã hội Champa vào giai đoạn cuối của vương quốc.

Po Rome vẫn là một tháp "sống": cộng đồng Chăm trong vùng đến hành lễ tại đây vào bốn dịp quan trọng trong năm — lễ Cầu đạo (tháng 4 Chăm lịch), lễ Katê (tháng 7), lễ tưởng nhớ Mẹ Xứ sở (tháng 9) và lễ Mở cửa tháp (tháng 11).